( خطيب ضمن روايتى مىگويد : ابن اسحاق از نظر حافظه قوىترين مردمان بود . « 1 » شعبه به نقل از يونس بن بكير گفته است : محمد بن اسحاق از نظر حافظه امير محدّثان است . « 2 » ظاهرا او تحصيل را به هنگام كودكى آغاز كرد و هنگامى كه به سن سى سالگى رسيد ، در سال 115 ه . به اسكندريه رفت و در محضر درس يزيد بن ابى حبيب ( م . 128 ه . ) نشست و از او و ديگر محدثان مصرى كسب علم كرد . « 3 » او از يزيد كتابى گرفت كه در آن ، از كسانى كه پيامبر ( ص ) به شهرها و نزد پادشاهان عرب و عجم فرستاده بود ، نام برده شده و نيز سخنانى كه به هنگام فرستادن آنها به اصحابش فرموده ، در آن آمده بود . « 4 » او بعد از آن ، به مدينه بازگشت . ابن اسحاق در مدينه به تحصيل و جمع‌آورى احاديث و روايات ادامه داد . اما پيداست كه خود جوّ بدى را در اطراف خويش پديد آورده بود ؛ به ويژه به دشمنى مالك بن انس و هشام بن عروة بن زبير با او اشاره شده است . نقلها به دلايل اين اختلافات اشاره كرده‌اند . از جمله هشام بن عروه روايت كردن ابن اسحاق از همسرش را انكار مىكند و نيز ابن اسحاق در مقابل علم مالك خودستايى مىكرد و نسب او را به كنايت مورد خدشه قرار مىداد . « 5 » به نظر مىرسد اين دلايل مهمترين علل آن دشمنى بود : الف ) از علل دشمنى مالك با او ، اتهام قدرى بودن ابن اسحاق دانسته شده است . « 6 » بايد گفت اثبات درستى اين اتهام ناممكن است . « 7 » به نظر مىرسد كه او احاديثى دربارهء صفات خداوند نقل كرده است . ب ) محتمل است كه دليل اصلى در اختلاف با ابن اسحاق ، روش و نظر او در بحث سيره و حديث است ؛ زيرا او به روش محدثان در تحقيق و نوشتار . پايبند نبود و به اين ترتيب از اصول تحقيق آنها خارج شده بود و اساس سيرهء خود را با جمع‌آورى اطلاعات از منابعى پىريزى كرد كه تعدادى از آنها در نظر اهل مدينه مشكوك بودند . « 8 »

--> ( 1 ) . ج 1 ، ص 220 . ( 2 ) . تاريخ البخارى ، ج 1 ، ص 40 . ( 3 ) . مغازى الاولى و مؤلفوها ، ص 77 . ( 4 ) . سيره ، ج 4 ، ص 255 . ( 5 ) . ر . ك : الفهرست ، ص 92 ؛ معجم الادباء ، ج 1 ، ص 399 و 400 ؛ ميزان الاعتدال ، ج 3 ، ص 3 - 21 ؛ ابن قتيبه ، ص 247 ؛ ابن خلكان ، وفيات الاعيان ، ج 2 ، ص 678 ؛ تاريخ بغداد ، ج 1 ، ص 222 ؛ ابن عبد البر ، استيعاب ، ص 11 . ( 6 ) . ابن حجر : تهذيب ، ج 9 ، ص 42 ؛ تاريخ بغداد ، ج 1 ، ص 224 . ( 7 ) . ر . ك : ميزان الاعتدال ، ج 3 ، ص 21 ، 24 . ( 8 ) . ر . ك : عيون الاثر ، ج 1 ، ص 17 .